Uwarunkowania wznowienia eksploatacji złoża surowca skaleniowego Stary Łom w aspekcie ochrony przyległych zabudowań mieszkalnych

Tytuł: Uwarunkowania wznowienia eksploatacji złoża surowca skaleniowego Stary Łom w aspekcie ochrony przyległych zabudowań mieszkalnych

Determinants of exploitation resumption of Stary Łom feldspar deposit in the aspect of adjacent residential buildings protection.

Streszczenie: Przedstawiono problem eksploatacji złoża zlokalizowanego w pobliżu zabudowań mieszkalnych, którego eksploatacja została zakończona w latach 60-tych. Ponowne wydobycie surowca ze złoża stało się technicznie możliwe i opłacalne w związku z rozwojem technologii urabiania skał. Bliskość zabudowań mieszkalnych wymaga ograniczenia urabiania materiałem wybuchowym, stąd w pewnych fragmentach złoża istnieje konieczność zastosowania mechanicznych metod urabiania.

Problem of exploitation of a deposit located in the vicinity of residential buildings have been presented in the paper. Exploitation of this deposit was finished in 1960s. Development of rock mining technologies caused that another mining of the material became technologically possible and profitable. The vicinity of residential buildings requires limitation of blasting that is why it is necessary to apply mechanical methods of mining.

Słowa kluczowe: leukogranit, technika strzelnicza, młoty hydrauliczne, złoże, ochrona zbudowań, zasoby, Stary Łom

  1. Wprowadzenie

Stary Łom jest nieczynnym i zrekultywowanym wyrobiskiem leukogranitu w masywie granitowym Strzegom-Sobótka. Eksploatację zaprzestano w latach 1960. Na podstawie aktualnej dokumentacji geologicznej z 2005 r. zasoby bilansowe ustalono na 3 622 tys. ton. Obecnie istnieje bardzo duże zapotrzebowanie na surowiec skaleniowy, wykorzystywany przede wszystkim w przemyśle ceramicznym i szklarskim. Wznowienie eksploatacji przy obecnych cenach grysów i mączek skaleniowych jest w pełni opłacalne ekonomicznie.

Leukogranity z uwagi na wysoką zwięzłość oraz pozostałe parametry wytrzymałościowe zalicza się do skał trudnourabialnych. Najbardziej efektywną metodą eksploatacji leukogranitów na kruszywo jest urabianie materiałami wybuchowymi. Poprzez położenie zabudowań mieszkalnych w pobliskim sąsiedztwie wyrobiska eksploatacja jest środowiskowo utrudniona. Jedynie część zachodnia złoża może być urabiana za pomocą MW. W celu maksymalnie możliwego wykorzystania zasobów złoża konieczne jest rozważenie zastosowania w części złoża urabiania mechanicznego. Wyznaczenie granic eksploatacji MW należy wykonać po uprzednim wyznaczeniu  stref szkodliwego oddziaływania tej metody.

  1. Wyznaczenie zasięgu szkodliwego oddziaływania eksploatacji z wykorzystaniem metod strzelniczych według wymagań normatywnych

W celu określenia w jakiej części złoża można zastosować technikę strzelniczą, należy wyznaczyć zasięg szkodliwego oddziaływania tej metody. Strefy zagrożeń początkowo obliczono wg wymagań obowiązujących z Rozp. MG,PiPS [6], i tak wyznaczono:

– zasięg powietrznej fali uderzeniowej: 133 m

– strefę drgań sejsmicznych: 196

– strefę rozrzutu odłamków skalnych: 200 m.

Z uwagi na małą powierzchnię obejmowaną przez złoże i bliskość zbudowań mieszkalnych, występuje konieczność bardziej dokładnego wyznaczenia rzeczywistego szkodliwego oddziaływania. Wielkość wyznaczonych strefy może być zmniejszona na podstawie opinii rzeczoznawcy WUG ds. ruchu zakładu górniczego ww. rozporządzenia [6].

  1. Obliczenia stref zagrożeń na podstawie pomiarów ruchowych

Przyjęty do dalszych analiz zasięg strefy zagrożeń w projektowanych warunkach wznowienia eksploatacji Starego Łomu obliczono na podstawie pomiarów ruchowych, wykonanych w trakcie eksploatacji złoża granitu Pagórki Zachodnie. Złoża te znajdują się w bliskim sąsiedztwie. Łączy je podobna budowa geologiczna, ukształtowanie terenu i taka sama geneza. Z uwagi na podobną charakterystykę obydwu złóż, wobec braku adekwatnych badań dla Starego Łomu, należy przyjąć, że pomiary ruchowe uzyskane w warunkach złoża Pagórki Zachodnie z dostateczną w praktyce dokładnością mogą zostać wykorzystane w trakcie teoretycznego wyznaczenia stref zagrożeń.

Zasięg strefy bezpieczeństwa sejsmicznego zależy od wielkości i sposobu odpalania ładunku MW, warunków tłumienia i propagacji drgań, oraz od odporności sejsmicznej pobliskich obiektów. Na podstawie empirycznie wyznaczonego poziom odporności przyległej zabudowy na drgania, określony został zasięg strefy bezpieczeństwa sejsmicznego poprzez odpowiednie przekształcenia zależności korelacyjnych [4]. Wzór na zasięg strefy drgań sejsmicznych określony w wyniku przeprowadzonych badań i po uwzględnieniu charakterystyki złoża Pagórki Zachodnie ma postać [4]:     Wzór 1

Wzór ten w obliczeniach wykorzystano do określenia strefy bezpieczeństwa sejsmicznego dla Starego Łomu, strefa ta wyniesie 100m.

Dla określenia strefy rozrzutu odłamków skalnych dla złoża Stary Łom można skorzystać z równania balistycznego, z tym zastrzeżeniem, że obliczenia rozrzutu mają znaczenie orientacyjne i powinny być weryfikowane empirycznie. Wszystkie dane wykorzystane w toku obliczeń są pozyskane na podstawie pomiarów i doświadczeń zebranych podczas eksploatacji złoża Pagórki Zachodnie. Zasięg rozrzutu odłamków skalnych wyznaczamy z równania balistycznego [1, 4]:

Wzór 2gdzie:

r – zasięg rozrzutu odłamków skalnych, [m]

V0 – prędkość początkowa odspojonych mas skalnych, [m/s]

a – kąt rozrzutu odłamka     a = 90o – j,

j – kąt ociosu, [o]

g – przyśpieszenie ziemskie, [m3/s]

h – wysokość rzutu, [m]

Przy wyznaczeniu zasięgu strefy rozrzutu dodatkowo uwzględniono wpływ oporu powietrza i siły wiatru. Opór powietrza jest czynnikiem zmniejszającym zasięg rozrzutu i zależy od kwadratu prędkości lotu oraz kształtu bryły. Natomiast z uwagi na wpływ wiatru zasięg powinien zostać zwiększony. Mając na uwadze możliwość skumulowania się niekorzystnych czynników wpływających na wzrost zasięgu rozrzutu wyznaczoną z obliczeń strefę zwiększono o 10 %, i ostatecznie zasięg strefy rozrzutu wyniesie 64 m [1, 4].

  1. Urabianie mechaniczne – młoty hydrauliczne

Przy obecnie panujących warunkach formalnoprawnych część złoża nie może być urabiana konwencjonalnie przy użyciu technik strzelniczych. Alternatywę dla MW stanowi urabianie mechaniczne, np. kombajnami frezującymi, zrywarkami, młotami pneumatycznymi, młotami hydraulicznymi.

Urabianie kombajnami frezującymi stosuje się w górnictwie odkrywkowym przy eksploatacji skał słabo zwięzłych i średniozwięzłych, np: margli wapieni, iłów marglistych, gipsów. Na urabianie skał frezowaniem ma wpływ szereg czynników, jak: kruchość, łupliwość, szczelinowatość, spójność, wilgotność, właściwości plastyczne. Jednakże głównym parametrem decydującym o możliwości wykorzystania kombajnów jest wytrzymałość skały na ściskanie, która nie może przekraczać 100 MPa. Granity (leukogranity) są skalami zwięzłymi, a ich wytrzymałość na ściskanie wynosi od 100 MPa do ponad 200 MPa, zatem urabianie kombajnami frezującymi w tym przypadku nie znajduje zastosowania [2].

Urabianie zrywarkami jest szczególnie korzystne zarówno ze względów ekonomicznych jak i poprzez uniwersalność zastosowań. Za zrywarka uważa się spycharkę bądź ładowarkę wyposażoną w urządzenie zrywające. Po zdjęciu osprzętu przeznaczonego do zrywania ładowarka lub spycharka może zostać przeznaczona do innych zadań. Główną zaletą jest koszt zrywania, który jest na ogół mniejszy o połowę niż nakłady przeznaczone na urabianie materiałami wybuchowymi [2, 3]. Niestety pomimo wyraźnych zalet tej metody nie znajduje ona zastosowania w przypadku złoża Stary Łom, z uwagi na:

– skały magmowe jak leukogranit wykazują bardzo dużą odporność na zrywanie, poza tym tylko w strefie powierzchniowej znajduje się skałą zwietrzała i spękana. Warstwy znajdujące się poniżej i tak musiałby zostać rozluźniane przy użyciu MW.

– urabianie zrywaniem prowadzi się w złożach płytkich, a Stary Łom należy
do głębokich.

– w centralnej części złoża znajduje się wyrobisko po zaprzestanej eksploatacji
w latach 1960.

Urabianie młotami hydraulicznymi. Obecnie w konstrukcjach ciężkich młotów hydraulicznych dominują napędy hydrauliczne. Wybór ciężkich młotów o napędzie pneumatycznym znajdujących się na rynku jest zdecydowanie uboższy niż młotów hydraulicznych. Podstawową zaletą tych ostatnich jest łącznie układu hydraulicznego młota z układem hydraulicznym koparki [2]. Produkowanych jest wiele typów tych młotów, przeznaczonych do różnych rodzajów prac. Alternatywę dla urabiania materiałami wybuchowymi mogą stanowić ciężkie młoty hydrauliczne przeznaczone do urabiania kopaliny w caliźnie. Z uwagi na dużo większe koszty, urabianie to może znaleźć ono zastosowanie tylko w tej części złoża gdzie nie można stosować MW.

W celu doboru młotów hydraulicznych spełniających wymagania dla danych warunków eksploatacyjnych stosuje się charakterystyki eksploatacyjne i wskaźniki techniczne, do których zalicza się charakterystyki:

– energetyczną; całkowita energia uderzenia młota,

– siłową; maksymalna siła uderzania w układzie bijak-narzędzie,

– częstotliwościową; głównie częstotliwość uderzeń,

– wibracyjną; poziom drgań,

– akustyczną; poziom hałasu w otoczeniu młota [8].

Ze względu na położenie budynków mieszkalnych w bliskiej odległości od planowanej eksploatacji, głównym kryterium podjęcia decyzji o zastosowaniu młotów hydraulicznych, a także ewentualnym ich doborze będzie poziom hałasu. Ocenę poziomu hałasu przeprowadzono wg programu LEQ Professional firmy Soft-P, wykorzystując dane producentów odnośnie emisji hałasu.

Na podstawie kryterium poziomu emisji hałasu [7] wybrano młot GK 3800 S irlandzkiej firmy PPI Limited. GK 3800 S jest specjalną wersją wyciszoną o wyjątkowo niskiej emisji hałasu w wysokości 88 dB(A). Kolejno dobór młotów jest uzależniony od rodzaju koparki (masy). Strzeblowskie Kopalnie Surowców Mineralnych posiadają koparki firmy Liebherr typ 964 i typ 954. Liebherr 964 posiada masę 64 ton natomiast typ 954 ma masę 55 ton. Zalecana przez producenta mas maszyny samojezdnej dla młota hydraulicznego GK 3800 S powinna być w przedziale od 40-65 ton. Młot GK 3800 S firmy PPI Ltd jest ciężkim młotem hydraulicznym, odpowiednio nadającym się do urabiania w caliźnie, m.in. dzięki dużej maksymalnej energii uderzenia około 8300 J [9].

Na podstawie symulacji przeprowadzonej w programie LEQ Professional dla młota hydraulicznego GK 3800 S firmy PPI Ltd zgodnie z Rozp. MŚ [7] określono strefę przekroczonego poziomu hałasu wokół wyrobiska. Dopuszczalny poziom hałasu wynosi 55 dB dla trenów zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i zamieszkania zbiorowego. W strefie wyznaczonej w oparciu o program LEQ Professional nie znajdują się żadne budynki mieszkalne, zatem eksploatacja młotami hydraulicznymi GK 3800 S nie jest niczym ograniczona. Nie ma zatem potrzeby stosowania dodatkowych zabezpieczeń jak ekrany akustyczne czy pasy zieleni. Młoty mogą być użytkowane w całym wyrobisku zarówno jako urządzenia podstawowe jak i pomocnicze.

  1. Określanie zakresu eksploatacji złoża materiałami wybuchowymi i sposobem mechanicznym

Na podstawie obliczeń wykonanych w pkt. 2, 3 i 4 można podzielić złoże na części przeznaczone odpowiednio do eksploatacji MW i młotami hydraulicznymi. Za minimalną odległość przy której można stosować technikę strzelniczą przyjęto 100 m. Stąd cały obszar złoża znajdujący się w odległości mniejszej niż 100 m może być eksploatowany jednie młotami hydraulicznymi. Młotami PPI Ltd. o wyciszonej konstrukcji można urabiać pozostałą część złoża z wyeliminowaniem szkodliwego oddziaływania na pobliską zabudowę i mieszkańców. Normatywny, dopuszczalny poziom hałasu zostanie zachowany.

Odległość 100 m przyjęto w oparciu o obliczenia teoretyczne stref zagrożeń na podstawie pomiarów ruchowych. Odległość ta wyznacza strefę bezpieczeństwa sejsmicznego i przyjęto ją z uwagi na to, że jest to najwyższa wyliczona wartość obliczona na podstawie pomiarów ruchowych.

W ten sposób złoże podzielono na dwie części rys. 1. Zielonym kolorem zaznaczono część złoża przeznaczoną do urabiania MW, pozostała część może być urabiana młotami hydraulicznymi. Błękitny kolor to zabudowania mieszkalne a granatowa przerywana linia określa granice obszaru zabudowanego a także granicę możliwości użycia MW. Pomarańczowa linia to granica udokumentowania złoża.

Rys_1 Podział złoża

Rys. 1. Podział złoża wg rodzaju urabiania

Fig.1 Division of the deposit according to type of mining

Na podstawie podziału złoża na części określono możliwości jego eksploatacyjnego zagospodarowania. Przedstawiono trzy warianty eksploatacyjne, wszystkie przy uwzględnieniu kryterium wpływu robót górniczych na środowisko.

Przyjęto następujące wejściowe dane projektowe:

–   kąt nachylenia zboczy około 70o; bezpieczny kat nachylenia ściany leukogranitowej,

–   minimalna szerokość poziomów eksploatacyjnych 30m,

–   generalny kąt nachylenia dla zboczy eksploatacyjnych około 23o

–   generalny kąt nachylenia dla zboczy stałych około 44o

–   wysokości pięter eksploatacyjnych urabianych MW do 10 m,

–   wysokości pięter przy urabianiu młotami hydraulicznymi 5 m (max do 6 m); urabianie przedsiębiernie podpiętrami o wysokości około 2,5 m,

–   tymczasowe drogi technologiczne szerokość 10 m,

–   szerokości półek zabezpieczających minimalnie 5 m,

–   kąt nachylenia pochylni około 6o (1:10).

Komplikację środowiskową stanowią chronione gatunki roślin i zwierząt, które pojawiły się podczas półwiecznej przerwy eksploatacyjnej. Na skutek naturalnej sukcesji teren został pokryty szatą roślinną. Na obszarze Starego Łomu występują stanowiska kilku chronionych gatunków fauny i flory. W południowo-wschodniej części, poniżej pochylni transportowej znaleziono stanowisko paprotki zwyczajnej (Polypodium vulgare). W pobliżu znaleziono również stanowisko bluszczu pospolitego (Hedera helix) [5].

Na terenie Starego Łomu występują chronione gatunki płazów i gadów, jak: ropucha szara (Bufo bufo), żaba wodna (Rana esculenta), zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix), padalec zwyczajny (Anguis fragilis), jaszczurka zwinka (Lacerta agilis), jaszczurka żyworodna (Lacerta vivipara) [5].

Przy projektowaniu wyrobisk docelowych we wszystkich wariantach dużą wagę przywiązano do zachowania siedlisk chronionych gatunków fauny i flory, oraz minimalizacji szkodliwego oddziaływania eksploatacji na poszczególne populacje. Każde z proponowanych rozwiązań eksploatacyjnych pozostawia jednak mniej lub bardziej korzystne warunki życiowe dla tych gatunków. Opracowane trzy warianty w przyszłości pozostawiają dużą swobodę wyboru.

Wariant I polega na maksymalnym wykorzystaniu zasobów złoża, przy zastosowaniu urabiania techniką strzelniczą i metodą mechaniczną (rys.2). W części środkowo wschodniej pozostawiono niewielki teren jako azyl dla chronionych gatunków występujących na terenie kamieniołomu. Zasoby wydobywalne szacuje się na około 2 286 tys. ton (metoda średniej arytmetycznej przy wykorzystaniu programu AutoCAD). Część południową i północno wschodnią przewidziano do eksploatacji młotami hydraulicznymi, ponieważ w tych rejonach nie można było zastosować techniki strzelniczej z uwagi na za małą odległość od zabudowań mieszkalnych (poniżej 100 m). W tym wariancie planuje się wykorzystanie koparki, ładowarki i dwóch samochodów technologicznych. Zastosowanie niewielkich środków technicznych uwarunkowane jest małym rocznym wydobyciem planowany na około 100 tys. ton.

Rys_2 Wariant I eksploatacji

Rys. 2. Wariant I eksploatacji złoża (urabianie MW i mechaniczne)

Fig. 2 Variant I of the deposit exploitation (blasting and mechanical mining)

Wariant II polegający na eksploatacji za pomocą MW i metody mechanicznej, różni się o wariantu I rezygnacją z użycia młotów hydraulicznych w części północno wschodniej (rys. 3). Rozwiązanie to ma na celu pozostawienie chronionym gatunkom większej przestrzeni, jednak jest ono mniej efektywne, gdyż wykorzystanie zasobów będzie mniejsze. Zasoby wydobywalne szacuje się na 2 081 tys. ton (metoda średniej arytmetycznej przy wykorzystaniu programu AutoCAD). W wariancie tym planuje się zastosowanie takich samych środków technicznych jak w wariancie I.

Rys_3 Wariant II eksploatacji

Rys. 3. Wariant II eksploatacji; urabianie MW i mechaniczne z pozostawieniem większej przestrzeni dla gatunków chronionych w stosunku do wariantu I

Fig.3 Variant II of the deposit exploitation (blasting and mechanical mining with larger space for protected species compared to Variant I.)

Wariant III przewiduje eksploatację złoża wyłącznie z wykorzystanie techniki strzelniczej (rys. 4). W rezultacie uzyskuje się najmniejsze wykorzystanie zasobów złoża, jednak urabianie MW jest zdecydowanie bardziej ekonomiczne niż młotami hydraulicznymi. Zasoby wydobywalne oszacowano na 1 834 tys. ton (metoda średniej arytmetycznej przy wykorzystaniu programu AutoCAD. W tym wariancie należy zastosować koparkę jednonaczyniową i dwa samochody technologiczne.

Rys_4 Wariant III eksploatacji

Rys. 4. Wariant III eksploatacji złoża (urabianie wyłącznie MW)

Fig.4 Variant III of the deposit exploitation (blasting only)

  1. Analiza porównawcza proponowanych rozwiązań

W poprzednim punkcie przedstawiono trzy proponowane warianty technologiczne. W celu określenia najbardziej racjonalnego rozwiązania rozpatrzono wpływ szeregu czynników. Najważniejsze parametry dotyczące technologicznych aspektów eksploatacji zebrano w tabeli 1.

Tabela 1. Zestawienie porównawcze parametrów dla wariantów eksploatacyjnych
Tabela 1

Zasoby bilansowe złoża wynoszą 3,6 mln ton. Wariant I zapewnia całkowite wydobycie na poziomie 2 286 tys. ton co jest bardziej korzystnym rezultatem od wariantu II o 205 tys. ton i wariantu III o 452 tys. ton. Większe zasoby wydobywalne tworzą możliwość dłuższej eksploatacji. Różnica między skrajnymi wariantami to 5 lat przy zakładanym rocznym wydobyciu 100 tys. ton. Wariant pośredni daje 3 lata więcej niż eksploatacja tylko za pomocą MW.

Metoda urabiania nie ma wpływu na szerokość poziomów eksploatacyjnych i zarówno przy urabiania techniką strzelniczą jak i metodą mechaniczną przewidziano ich szerokość na 30 m.

Przy urabianiu części złoża, w której nie można użyć MW, młotami hydraulicznymi trzeba będzie zastosować piętra o wysokości 5 m, a co za tym idzie ich ilość będzie większa. Wyrobisko w wariancie I i II będzie maksymalnie posiadać pięć pięter, natomiast w wariancie III trzy piętra. Liczba poziomów w tym przypadku nie jest istotna przy eksploatacji, co najwyżej może mieć znaczenie w przyszłości przy planowaniu rekultywacji.

Dwa pierwsze warianty wiążą się z zastosowanie dodatkowych środków technicznych. Konieczny jest nie tylko zakup dodatkowego osprzętu w postaci młotów hydraulicznych ale dodatkowo ładowarki bądź koparko-ładowarki. Dodatkową wadą jest brak możliwości jednoczesnego urabiania MW i mechanicznie z uwagi na brak dostatecznej ilości środków technicznych. Zastosowanie większej ilości maszyn  nie było by opłacalne gospodarczo przez ograniczone zasoby i roczne wydobycie. Poza tym urabianie młotami hydraulicznymi jest droższe niż klasycznie za pomocą techniki strzelniczej o około 20%. W tym przypadku będzie trzeba się liczyć z wykonaniem odpowiednich badań w celu określenia faktycznego oddziaływania na środowisko, oraz przeszkoleniem załogi co generuje dodatkowe koszty.

W aspekcie ochrony środowiska najkorzystniejszy jest wariant III, gdyż pozostawia najwięcej przestrzeni dla chronionych gatunków. Najmniej korzystnie wypada pod tym względem wariant I, ale nawet w tym przypadku pozostawiona przestrzeń wydaje się być dostateczna i nie powodująca zagrożenia dla chronionych populacji roślin i zwierząt. Wszystkie wady i zalety zestawiono w tabeli 2.

Tabela 2. Wady i zalety poszczególnych wariantów eksploatacji

Tabela 2

Wszystkie rozpatrywane warianty eksploatacji są realistyczne, jednak za najbardziej korzystny uważa się wariant I. Uzyskujemy wtedy największe wykorzystanie zasobów złoża; zasoby bilansowe to 3 622 tys. ton a zasoby wydobywalne to 2 286 tys. ton. Po zakończeniu eksploatacji Starego Łomu, oraz złóż Pagórki Zachodnie i Strzeblów I nie będzie już możliwości powrotu do pozostawionych zasobów i zostaną one trwale utracone. Nie należy wykluczyć jednak wariantu III, który jest atrakcyjny z uwagi swoją prostotę i nie wymaga zakupu dodatkowych urządzeń w postaci młotów hydraulicznych i ładowarki, a także przeprowadzenia dodatkowych badań w celu ustalenia ich faktycznego oddziaływania na środowisko. W wariancie tym zostanie wydobyte około 452 tys. ton zasobów mniej, niż wariancie I, co oznacza skrócenie eksploatacji o 5 lat. Wariant II tak jak wariant I generuje koszty, dając tylko niecałe 247 tys. ton więcej niż klasyczne urabianie MW. Jest to zatem wariant pośredni, który również należy brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o przyszłych rozwiązaniach eksploatacyjnych. Z uwagi na konieczność zastosowania dodatkowych środków technicznych i nakładów inwestycyjnych, oraz mniejsze zasoby operatywne niż w wariancie I jest on najmniej efektywny ekonomicznie. W obecnych warunkach za optymalne rozwiązanie przyjęto wariant I.

  1. Wnioski
  • Za podstawowe kryterium środowiskowe przyjęto eliminację wpływu działalności górniczej na pobliską zabudowę mieszkalną.
  • Odpowiednio zaprojektowana eksploatacja nie powinna mieć negatywnego wpływu na zabudowania mieszkalne.
  • Eksploatacja złoża Stary Łom przy zastosowaniu techniki strzelniczej może być prowadzona w najbardziej atrakcyjnej części złoża; obejmuje ona 1 834 tys. ton zasobów operatywnych.
  • W celu pełnego wykorzystania zasobów w części złoża, w której nie można stosować MW przewidziano urabianie młotami hydraulicznymi.
  • Negatywny wpływ na unikatowe walory fauny i flory można ograniczyć do minimum, przez odpowiednie zabezpieczenie miejsc ich występowania (pozostawienie co najmniej oczka wodnego).
  • Eksploatacja powinna być rozpoczęta w ciągu kilku najbliższych lat.

Autor: Andrzej Bolesław Witt

Referat na konferencji „AKTUALIA I PERSPEKTYWY GÓRNICTWA” organizowanej z okazji 40- lecia Wydziału Geoinżynierii, Górnictwa i Geologii  Politechniki Wrocławskiej w 2008 roku.

 

Literatura:

[1]  Batko P., Ślęzak J., Lewicki J., Morawa R.: Technika strzelnicza 1 – Górnicze środki strzałowe i sprzęt strzałowy, Uczelniane Wyd. Naukowo-Dyd. AGH, Kraków 1998.

[2]  Bęben A. Maszyny i urządzenia do wybranych technologii urabiania surowców skalnych, Wyd. Śląsk, Katowice 1998.

[3]  Hawrylak H., Jarząbek M., Sieczyński A., Sobolski R., Maszyny i prace pomocnicze w górnictwie odkrywkowym, Wyd. Śląsk Katowice 1975.

[4]  Projekt zagospodarowania złoża granitu Pagórki Zachodnie.

[5]  Raport o oddziaływaniu na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na wydobywaniu skalenia ze złoża „Stary Łom”.

[6]  Rozporządzenie MG,PiPS z dnia 1.04.2003 r. w sprawie przechowywania i używania środków strzałowych i sprzętu strzałowego w zakładach górniczych (Dz.U.2003.72.655).

[7]  Rozporządzenie MŚ z dnia 14.06. 2007 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz.U.2007.120.826).

[8]  Sokolski M., Wybrane aspekty eksperymentalnej oceny charakterystyk eksploatacyjnych młotów hydraulicznych, Górn. Odkr. 2-3/2003.

[9]  www.crushers4sale.com/new-italdem-gk-hydraulic-breakers.html – PPi Limited Hydraulic Breakers (młoty hydrauliczne irlandzkiej firmy PPi Ltd.).

 

Gónictwo odkrywkowe